
Dönem sonu geldiğinde muhasebe ekiplerinin önünde tanıdık bir iş durur: müşterilere ve tedarikçilere bakiye bildirmek, karşı taraftan "kayıtlarımız uyuşuyor" yanıtını almak ve uyuşmayan kalemlerin nedenini bulmak. Bu iş e-posta ekleri, faks ve telefonla yürütüldüğünde haftalar sürebilir; yanıtların hangisinin geldiği, hangisinin beklediği de ayrı bir listede izlenir.
Online mutabakat, bu süreci dijital bir ekrana taşıyan çalışma biçimidir. Bu yazıda online mutabakatın ne olduğunu, geleneksel mutabakattan farkını, hangi kayıtlara dayandığını, neye dikkat edilmesi gerektiğini ve sık yapılan hataları anlatıyoruz.
Mutabakat ve Online Mutabakat Nedir?
Mutabakat, iki tarafın birbirleriyle ilgili kayıtlarını karşılaştırarak belirli bir tarihteki bakiyede uzlaşmasıdır. En yaygın türü cari hesap mutabakatıdır: satıcı, alıcının kendisine olan borcunu bildirir; alıcı kendi kayıtlarına bakar ve bakiyeyi onaylar ya da itiraz eder. Kavramların kısa tanımı sözlükteki Mutabakat ve Hesap Mutabakatı maddelerindedir.
Online mutabakatta bakiye bildirimi, karşı tarafın yanıtı ve yanıtın kaydı aynı dijital ortamda tutulur. Karşı taraf kendisine gönderilen bağlantıdan ya da kendi ekranından ekstreyi görür, onaylar ya da itiraz gerekçesini yazar. Gönderen taraf ise kimin yanıt verdiğini, kimin beklediğini ve itirazların nedenini tek listede görür.
Online mutabakat yeni bir muhasebe kuralı değildir; değişen, mutabakatın kâğıt ve e-posta yerine izlenebilir bir ekranda yürütülmesidir.
Mutabakat Neden Önemlidir?
Mutabakat, iki işletmenin aynı alacağı ya da borcu farklı tutarlarda kaydetmesini erken fark etmeyi sağlar. Eksik işlenmiş bir fatura, yanlış hesaba girilmiş bir havale ya da iade faturasının bir tarafta kayda alınmamış olması, yıl sonuna kadar fark edilmezse düzeltmesi zorlaşır.
Türk Ticaret Kanunu da ticari ilişkilerde kayıtların zamanında itiraz edilerek netleşmesini öngörür. Kanuna göre bir fatura alan kişi, aldığı tarihten itibaren sekiz gün içinde faturanın içeriğine itiraz etmezse bu içeriği kabul etmiş sayılır. Düzenli mutabakat, faturaya yapılacak itirazların bu süre içinde ve kayıtlı biçimde fark edilmesine de yardım eder.
Tahsilat açısından da mutabakatın önemi büyüktür. Bakiyesi üzerinde uzlaşılmış bir müşteriden tahsilat istemek, tartışmalı bir bakiyeden tahsilat istemekten çok daha kolaydır. Bu yüzden mutabakat, alacak yönetiminin doğal bir parçasıdır.
Geleneksel ve Online Mutabakat Arasındaki Farklar
- Gönderim: Gelenekselde mutabakat mektubu e-posta eki, faks ya da posta ile gider; online mutabakatta karşı taraf ekstreyi kendi ekranında ya da kendisine gelen bağlantıda görür.
- Yanıt: Gelenekselde imzalı mektubun geri gelmesi beklenir; online mutabakatta onay ya da itiraz aynı ekranda verilir.
- Takip: Gelenekselde hangi firmanın yanıt verdiği ayrı bir listede izlenir; online mutabakatta bekleyen, onaylanan ve itiraz edilen kayıtlar kendiliğinden ayrışır.
- Arşiv: Gelenekselde imzalı mektuplar klasörlerde ya da e-posta kutularında durur; online mutabakatta yanıtlar tarihleriyle birlikte kayıt altındadır.
Online Mutabakat Hangi Kayıtlara Dayanır?
Mutabakatın güvenilirliği, bildirilen bakiyenin dayandığı kayıtların doğruluğuna bağlıdır. Bu yüzden online mutabakata geçmeden önce cari hesapların kendi içinde düzenli olması gerekir. Bir cari hesapta şu hareketlerin eksiksiz bulunması beklenir:
- Faturalar: Satış ve iade faturaları, tarih ve tutarlarıyla.
- Tahsilatlar: Kartla, havaleyle, nakitle, çekle ya da senetle alınan ödemeler, hangi kanaldan geldikleriyle birlikte.
- Açılış Bakiyesi: Dönem başındaki bakiyenin önceki mutabakatla uyumlu olması.
- Kur Bilgisi: Döviz cinsinden çalışılan cari hesaplarda kurun hangi tarihe göre alındığı.
Cari hesabın dökümü olan ekstrenin ne içerdiğini sözlükteki Cari Hesap Ekstresi maddesinde, örnek bir belgeyi ise cari hesap ekstresi şablonunda görebilirsiniz.
Belgeler Ne Kadar Saklanır?
Mutabakat yanıtları da ticari yazışmanın bir parçasıdır. Türk Ticaret Kanunu'na göre ticari mektuplar bir ticari işe ilişkin bütün yazışmaları kapsar; tacir alınan ticari mektupları ve gönderilenlerin suretlerini on yıl saklamakla yükümlüdür. Kanun, bu belgelerin okunabilir hale getirildiklerinde içerik olarak örtüşmesi ve saklama süresi boyunca her an ulaşılabilir olması şartıyla görüntü ya da veri taşıyıcılarında saklanabileceğini de belirtir. Online mutabakatta yanıtların tarihleriyle arşivlenmesi, bu yükümlülük açısından da düzen sağlar.
Neye Dikkat Edilmeli?
- Doğru Kişiye Gönderin: Mutabakat bağlantısı, karşı firmada muhasebeden sorumlu kişiye gitmelidir. Satış temsilcisine giden mutabakat genellikle yanıtsız kalır.
- Kesim Tarihini Açık Yazın: Bakiyenin hangi tarih itibarıyla bildirildiği her iki tarafça aynı anlaşılmalıdır.
- Yoldaki Kalemleri Ayırın: Kesim tarihinden hemen önce gönderilen ama karşı tarafa henüz ulaşmamış ödeme ya da fatura, farkların en sık nedenidir.
- İtirazı Gerekçeli İsteyin: "Uyuşmuyor" yanıtı tek başına işe yaramaz; karşı tarafın kendi bakiyesini ve farkın nedenini yazması istenmelidir.
- Para Birimini Netleştirin: Döviz cinsinden cari hesaplarda mutabakat, kurla çevrilmiş TL tutar üzerinden değil ilgili para birimi üzerinden yapılmalıdır.
Sık Yapılan Hatalar
En yaygın hata, mutabakatı yalnız yıl sonunda yapmaktır. Bir yıllık hareketin karşılaştırılması hem uzun sürer hem de farkın kaynağını bulmayı zorlaştırır; daha sık aralıklarla yapılan mutabakat farkları küçükken yakalar. İkinci hata, yanıt vermeyen firmayı "onaylamış" saymaktır; sessizlik, kayıtların uyuştuğunu göstermez. Üçüncü hata ise itirazları kaydetmeden e-postada bırakmaktır; aynı fark bir sonraki dönemde yeniden karşınıza çıkar.
Bayi sayısı yüksek olan, döviz cinsinden çalışan ya da çok sayıda tahsilat kanalı kullanan işletmelerde mutabakatın düzenli yürümesi için ödemelerin cari hesaplara anında işlenmesi gerekir. Kayıtlar elle tutulduğunda mutabakat, düzeltme işine dönüşür.
Tahsilat360 ile Online Mutabakat
Tahsilat360'ın ücretli paketlerinde cari mutabakat ve ekstre gönderimi bulunur. Bayi ağıyla çalışan işletmelerde dönem sonu ekstresi bayinin ekranında ve e-postasında oluşur; bayi bakiyeyi onaylar ya da itiraz eder, onaylanan mutabakatlar arşivlenir ve itirazlar merkez ekibe düşer. Kartla, havaleyle, nakitle, çekle ve senetle alınan ödemeler aynı cari hesaba işlendiği için ekstre bütün kanalları birlikte gösterir; cari bakiyeler TL, USD, EUR ve GBP cinsinden ayrı ayrı izlenir.
Ayrıntılar B2B Bayi Yönetimi sayfasında, bayi tahsilatının işleyişi ise Bayi Tahsilat Sistemi Nedir? yazısında yer alır. Kâğıt üzerinde mutabakat yapmak isteyenler için cari mutabakat mektubu şablonu da vardır.
Sık Sorulan Sorular
Online mutabakat ile mutabakat mektubu arasındaki fark nedir?
Mutabakat mektubu, bakiyenin karşı tarafa bildirildiği belgedir. Online mutabakatta aynı bildirim dijital bir ekranda yapılır; karşı tarafın onayı ya da itirazı da aynı ekranda ve tarihiyle kaydedilir.
Mutabakat ne sıklıkla yapılmalı?
Mevzuatta herkes için tek bir sıklık yazmaz. Hareketi yoğun cari hesaplarda yalnız yıl sonuna bırakmak yerine daha kısa aralıklarla yapılması, farkların küçükken yakalanmasını sağlar.
Karşı taraf yanıt vermezse bakiye onaylanmış sayılır mı?
Hayır. Yanıtsız kalan mutabakat, kayıtların uyuştuğunu göstermez. Faturalar için ise Türk Ticaret Kanunu'nda ayrı bir kural vardır: fatura alan kişi sekiz gün içinde itiraz etmezse faturanın içeriğini kabul etmiş sayılır.
Mutabakat yanıtları ne kadar saklanmalı?
Türk Ticaret Kanunu'na göre tacir, alınan ticari mektupları ve gönderilenlerin suretlerini on yıl saklamakla yükümlüdür. Mutabakat yazışmaları da bu kapsamda değerlendirilir.
Tahsilat, ödeme sistemleri ve cari hesap yönetimi üzerine yazıyor.
