
Bayiye gönderilen malın bir kısmı hasarlı çıkar, müşteri yanlış ürünü geri yollar ya da sipariş fazla gönderilmiştir. Mal geri döndüğünde iş yalnızca depoya giriş yapmakla bitmez: satış faturası hâlâ cari hesapta borç olarak durmaktadır ve müşteri, iade ettiği malın bedelini ödememek için haklı olarak bakiyenin düzeltilmesini bekler. Bu düzeltmenin belgesi iade faturasıdır.
Bu yazıda iade faturası konusunu ele alıyoruz: iade faturasını kimin düzenlediğini, nihai tüketiciden gelen iadelerde ne yapıldığını, e-Fatura'da iadenin nasıl gösterildiğini ve iade faturasının cari bakiyeyi, mutabakatı ve tahsil edilecek tutarı nasıl değiştirdiğini anlatıyoruz. Kavramın kısa tanımı sözlükteki iade maddesindedir.
İade Faturası Nedir?
İade faturası, daha önce satın alınan bir malın satıcıya geri gönderilmesini belgeleyen faturadır. Katma Değer Vergisi Kanunu'nun 35. maddesine göre malların iade edilmesi, işlemin gerçekleşmemesi ya da işlemden vazgeçilmesi gibi nedenlerle matrahta değişiklik olduğunda, satıcı borçlandığı vergiyi, alıcı ise indirdiği vergiyi değişikliğin olduğu dönemde düzeltir. Kanun bunun için bir koşul da koyar: iade edilen malın fiilen işletmeye girmesi ve bu girişin defter kayıtları ile beyannamede gösterilmesi gerekir.
Matrahtaki değişiklik bir oran değişikliğinden sonra gerçekleşirse, KDV Genel Uygulama Tebliği'ne göre düzeltme ilk teslimin yapıldığı tarihteki orana göre yapılır. Yani geçen yıl %10 KDV ile satılan bir malın iadesinde, bugünkü oran farklı olsa da düzeltme ilk satıştaki oranla yapılır.
İade Faturasını Kim Düzenler?
Alıcı fatura düzenleme yükümlülüğü olan bir işletmeyse, malı iade ederken iade faturasını kendisi düzenler ve satıcıya gönderir. Gelir İdaresi Başkanlığı'nın e-Fatura kod listesi de iade faturasını "bir malın iadesi amacıyla alıcı tarafından düzenlenen fatura" olarak tanımlar. Satıcı bu faturayla hem stok girişini hem de KDV düzeltmesini belgelendirir.
Alıcı nihai tüketiciyse durum farklıdır, çünkü tüketicinin fatura düzenleme yetkisi yoktur.
- Mağazadan Yapılan Satışlarda: KDV Genel Uygulama Tebliği'ne göre tüketici malı iade edip bedeli geri aldığında satıcı bir gider belgesi düzenler ve iade edilen mala ait faturayı ya da benzeri belgeyi bu belgenin ekinde geri alır. Belgede KDV, satış bedelinden ayrı gösterilir.
- İnternetten Yapılan Satışlarda: 509 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği'ne göre e-Arşiv faturada bir iade bölümü bulunur. Malı iade eden müşteri, faturanın çıktısındaki bu bölüme adını, adresini, iade edilen malın cinsini, miktarını ve tutarını yazıp imzalar ve malla birlikte gönderir. Bu belge, satıcının düzenleyeceği gider pusulasının yerine geçer.
e-Fatura'da İade Faturası Nasıl Gösterilir?
Alıcı ve satıcı e-Fatura kullanıcısıysa, iade faturası da e-Fatura olarak düzenlenir. GİB'in e-Fatura kılavuzlarına göre fatura tipi olarak İade seçilir (kod listesindeki adı IADE); tevkifatlı bir faturanın iadesinde ayrıca tanımlanmış Tevkifat İade tipi (TEVKIFATIADE) kullanılır. İade edilen satış faturasının tarihi, numarası ve iade nedeni faturanın açıklama alanına yazılır.
Kılavuz bir noktayı daha belirtir: iade faturası tamamen yeni bir faturadır ve gönderilen iade faturasına kabul ya da ret yanıtı verilemez. Bu nedenle iade faturası düzenlenmeden önce iadenin miktarı ve tutarı karşı tarafla netleştirilmelidir. e-Fatura'nın genel tanımı sözlükteki e-Fatura maddesinde, faturada bulunması gereken bilgiler ve düzenleme süresi ise Fatura Kesme yazısında anlatılır.
İade Faturasının Süresi
Vergi Usul Kanunu, faturanın malın teslimi ya da hizmetin yapıldığı tarihten itibaren azami yedi gün içinde düzenlenmesini öngörür. İade faturasına özgü ayrı bir süre, incelediğimiz düzenlemelerde yer almaz. İadenin gerçekleştiği dönem KDV düzeltmesinin dönemini de belirlediği için iade faturasını gecikmeden düzenlemek ve sürenin uygulanışını mali müşavirle birlikte değerlendirmek gerekir.
İade Faturasının Cari Bakiyeye Etkisi
İade faturası, satıcının cari hesapta alıcıdan olan alacağını iade edilen tutar kadar azaltır. Etkisi, satışın ödenip ödenmediğine göre değişir.
- Satış Henüz Ödenmediyse: İade tutarı alıcının borcundan düşülür; tahsil edilecek tutar küçülür. Alıcıya gönderilen ödeme hatırlatmaları ve ödeme linkleri yeni tutara göre güncellenmelidir.
- Satış Ödendiyse: Alıcının bakiyesi alacağa döner. Bu tutar ya alıcıya geri ödenir ya da tarafların anlaşmasıyla sonraki alımlardan düşülür. Karşılıklı borç ve alacakların kapatılması Mahsuplaşma yazısında anlatılır.
- Kartla Ödendiyse: Bedelin karta iadesi, ödemenin alındığı POS üzerinden iade işlemiyle yapılır; böylece para ödemenin geldiği karta döner.
Tevkifatlı bir satışın iadesinde düzeltme, hesaplanan KDV'nin tevkifata tabi tutulmayan kısmı üzerinden yapılır. Tevkifatın tahsil edilecek tutara etkisi Tevkifatlı Fatura yazısında anlatılır.
İade faturası işlenmeden yapılan dönem sonu mutabakatı tutmaz: satıcı tam bedeli alacak olarak görürken alıcı iadeyi düşmüş bakiyeyi gösterir. İki tarafın kayıtlarının karşılaştırılması mutabakat olarak adlandırılır; bunun dijital yolu Online Mutabakat Nedir? yazısındadır.
Sık Yapılan Hatalar
- Malı Teslim Alıp Faturayı Beklemek: İade edilen mal depoya girdiği hâlde iade faturası alınmazsa, cari bakiye ve stok kayıtları birbirini tutmaz.
- Satış Faturasını İptal Etmeye Çalışmak: Kayıtlara geçmiş bir satışın kısmi iadesi, satış faturasını iptal ederek değil iade faturasıyla belgelendirilir.
- Eski Oranı Unutmak: Oran değişikliğinden sonra yapılan iadelerde düzeltme ilk teslim tarihindeki orana göre yapılır.
- Hatırlatmayı Güncellememek: Bakiyesi iadeyle azalan müşteriye eski tutarla ödeme hatırlatması göndermek, gereksiz itiraza ve güven kaybına yol açar.
Tahsilat360 ile İade Sonrası Bakiye Takibi
Tahsilat360 bir muhasebe programı değildir ve fatura düzenlemez; Paraşüt ve Bizim Hesap bağlantılarıyla fatura ve tahsilat kayıtlarını aktarır. Bakiye, borç ve tahsilat hareketleri cari bazında tek ekranda izlenir, TL, USD, EUR ve GBP bakiyeleri ayrı tutulur. Ücretli paketlerde kartla alınan ödemelerin iptal ve iadesi panelden yürütülür ve cari hesaba işlenir; cari mutabakat ve mutabakat mektubu gönderimi de kullanılabilir. Güncel bakiye üzerinden ödeme linki göndermenin yolu online tahsilat ekranı sayfasında, bayilerle çalışan işletmeler için bayi bazlı cari hesap ve mutabakat ise B2B bayi yönetimi sayfasında anlatılır.
Sık Sorulan Sorular
İade faturasını satıcı mı alıcı mı keser?
Alıcı fatura düzenleme yükümlülüğü olan bir işletmeyse iade faturasını alıcı düzenler. Nihai tüketiciden gelen iadelerde ise satıcı gider belgesi düzenler; internetten satışta e-Arşiv faturanın iade bölümü bu belgenin yerine geçer.
e-Fatura'da iade faturası nasıl düzenlenir?
Fatura tipi olarak İade (IADE) seçilerek düzenlenir; tevkifatlı faturanın iadesinde Tevkifat İade (TEVKIFATIADE) tipi kullanılır. İade edilen faturanın tarihi, numarası ve iade nedeni açıklama alanına yazılır.
İade faturası cari bakiyeyi nasıl etkiler?
Satıcının alıcıdan olan alacağını iade tutarı kadar azaltır. Satış ödenmişse alıcının bakiyesi alacağa döner; bu tutar geri ödenir ya da tarafların anlaşmasıyla sonraki alımlardan düşülür.
İade edilen mala hangi KDV oranı uygulanır?
Düzeltme, ilk teslimin yapıldığı tarihteki orana göre yapılır. Satıştan sonra oran değişmiş olsa bile iadede ilk satıştaki oran esas alınır.
Tahsilat, ödeme sistemleri ve cari hesap yönetimi üzerine yazıyor.
