Süresiz ücretsiz paket, kredi kartı gerekmez - Ücretsiz Başlayın →
Tahsilat·10 Kas 2026·6 dk okuma·1 okunma

Mahsuplaşma: Karşılıklı Borç ve Alacak Nasıl Kapatılır?

Mahsuplaşma nedir, hangi şartlarla yapılır? Karşılıklı borç ve alacağın takası, cari hesaptan farkı, mutabakatla kayda geçirilmesi ve sık yapılan hatalar.

Ahmet Kaya
Ahmet Kaya
Mahsuplaşma: Karşılıklı Borç ve Alacak Nasıl Kapatılır?

Ticarette pek çok firma birbiriyle hem alıcı hem satıcı olarak çalışır. Bir ambalaj üreticisi tedarikçisinden hammadde alırken aynı tedarikçiye ürün de satabilir; bir nakliye firması müşterisine hizmet verirken ondan yakıt alabilir. Bu durumda iki tarafın defterinde de hem borç hem alacak birikir ve her ay iki ayrı ödeme yapmak yerine bakiyeleri birbirinden düşmek akla gelir.

Bu yazıda mahsuplaşma kavramını işletme gözüyle ele alıyoruz: ne anlama geldiğini, hangi şartlarla yapılabildiğini, cari hesaptan farkını, kayda nasıl geçirildiğini ve en sık yapılan hataları anlatıyoruz.

Mahsuplaşma Ne Demek?

Mahsuplaşma, karşılıklı borç ve alacağı olan iki tarafın bu tutarları birbirinden düşerek yalnızca farkı ödemesidir. "Mahsup etmek" bir tutarı başka bir tutardan düşmek, "mahsup edilen" de bu şekilde düşülen tutar anlamına gelir. Günlük ticarette "hesapları kapatmak", "borcu alacağa saymak" gibi ifadelerle de anılır.

Hukuktaki adı takastır. Türk Borçlar Kanunu'nun 139. maddesine göre iki kişi karşılıklı olarak bir miktar para ya da özdeş başka edimleri birbirine borçluysa ve iki borcun da vadesi gelmişse, her biri alacağını borcuyla takas edebilir. Aynı kanunun 143. maddesi sonucu belirler: iki borç, takas edilebilecekleri anda, daha az olan borç tutarınca sona erer.

Basit bir örnek: A firmasının B firmasına 200.000 TL borcu, B firmasının da A firmasına 150.000 TL borcu varsa, mahsuplaşmadan sonra iki borç 150.000 TL'lik kısımda sona erer ve A'nın B'ye 50.000 TL borcu kalır.

Mahsuplaşmanın Şartları

Mahsuplaşma, tarafların iyi niyetle anlaşmasından ibaret görünse de kanunun aradığı bazı şartlar vardır. Bu şartları bilmek, sonradan çıkabilecek itirazları önler.

Borçlar Karşılıklı ve Aynı Türden Olmalı

Takas yalnızca iki taraf arasında, birbirine karşı olan borçlarda yapılır. A'nın B'ye, B'nin de A'ya borcu olmalıdır. Borçların aynı türden olması da gerekir: para borcu para borcuyla düşülür. Üç ya da daha fazla firmanın zincirleme hesap kapatması kanundaki iki taraflı takas tanımına uymaz; böyle bir düzen ayrı bir anlaşmayla kurulur.

Borçların Vadesi Gelmiş Olmalı

Kanun, iki borcun da muaccel olmasını, yani vadesinin gelmiş olmasını arar. Vadesi önümüzdeki ay dolacak bir alacağı bugünden tek taraflı olarak borca saymak bu nedenle tartışma doğurur. Taraflar vade gelmeden mahsup yapmak istiyorsa bunu birlikte kararlaştırmaları gerekir.

Takas İradesi Bildirilmeli

Türk Borçlar Kanunu'nun 143. maddesine göre takas, borçlunun takas iradesini alacaklıya bildirmesiyle gerçekleşir. Yani hesapların kendiliğinden kapanması beklenmez; taraflardan birinin "bu alacağımı borcuma mahsup ediyorum" demesi gerekir. Bu bildirimin yazılı ve tarihli olması, sonradan ispatı kolaylaştırır.

Bazı Alacaklar Rıza Olmadan Mahsup Edilemez

Kanunun 144. maddesi, bazı alacakların ancak alacaklının rızasıyla takas edilebileceğini sayar. Bunlar arasında emanet bırakılan eşyanın geri verilmesine ilişkin alacaklar ile işçi ücreti ve nafaka gibi borçlunun ve ailesinin bakımı için zorunlu alacaklar vardır. Ticari ilişkilerde en çok karşılaşılan örnek, çalışana ödenecek ücretin çalışanın şirkete olan bir borcuyla onun rızası olmadan düşülememesidir.

Kanun birkaç durumu da ayrıca düzenler: alacaklardan biri çekişmeli olsa bile takas ileri sürülebilir; zamanaşımına uğramış bir alacak, takas edilebileceği anda henüz zamanaşımına uğramamışsa takasta kullanılabilir. Borçlu, takas hakkından önceden de feragat edebilir; bu nedenle sözleşmelerde takası yasaklayan bir madde olup olmadığına bakmak gerekir.

Mahsuplaşma ile Cari Hesap Arasındaki Fark

Sürekli alım satım yapan firmalar çoğu zaman her işlemi ayrı ayrı ödemek yerine bir cari hesap üzerinden çalışır. Türk Ticaret Kanunu'nun 89. maddesi cari hesap sözleşmesini tanımlar: taraflar alacaklarını tek tek istemekten vazgeçip bunları kalem kalem alacak ve borç olarak yazar, hesap kesildiğinde ortaya çıkan farkı isteyebilir. Aynı madde bu sözleşmenin yazılı yapılmadıkça geçerli olmayacağını söyler.

Aradaki fark şudur: mahsuplaşma belirli borçların belirli bir anda birbirinden düşülmesidir; cari hesap sözleşmesi ise tarafların bütün işlemlerini baştan bir hesapta toplamayı kabul ettiği sürekli bir düzendir. Türk Borçlar Kanunu da takas hükümlerinde cari hesapla ilgili ticari teamüllerin saklı olduğunu belirtir. Uygulamada pek çok firma cari hesap tutar ama yazılı bir cari hesap sözleşmesi yapmaz; bu durumda dönem sonunda yapılan hesap kapatma, takas kurallarına göre değerlendirilir.

Mahsuplaşma Kayda Nasıl Geçirilir?

Mahsuplaşmanın en zayıf noktası belgedir. Taraflar sözlü olarak anlaşır, ardından aylar sonra bir taraf farklı bir bakiye ileri sürer. Bunu önlemek için kayıt düzeninde şu adımlar önemlidir:

  1. Önce Bakiyeler Doğrulanır: Mahsup edilecek tutarlar, iki tarafın defterindeki kayıtlarla karşılaştırılır. Bu adım bir mutabakat çalışmasıdır; amaç aynı faturaların iki tarafta da aynı tutarla durduğunu görmektir.
  2. Mahsubun Konusu Yazılır: Hangi faturaların ya da hangi alacak kalemlerinin mahsup edildiği, tarih ve tutarla belirtilir. "Hesaplar kapatıldı" gibi genel bir ifade, sonradan hangi kalemin kapandığı sorusunu yanıtsız bırakır.
  3. Kalan Bakiye ve Ödeme Günü Belirtilir: Mahsuptan sonra kalan tutarın kimde olduğu ve ne zaman ödeneceği açıkça yazılır.
  4. İki Taraf da Onaylar: Mahsup bildirimi tek taraflı da yapılabilir, ancak iki tarafın da onayladığı bir belge sonraki itirazları büyük ölçüde ortadan kaldırır.
  5. Muhasebeye İşlenir: Mahsup, iki tarafın muhasebe kayıtlarına aynı tarihle ve aynı tutarla işlenir.

Bakiyeleri doğrulamak için bir mutabakat mektubu kullanılabilir. Sitedeki cari mutabakat mektubu şablonu bu ilk adım için hazırlanmıştır. Mutabakatın genel işleyişi ve dijital ortamda nasıl yürütüldüğü Online Mutabakat yazısında anlatılır.

Sık Yapılan Hatalar

  • Mutabakatsız Mahsup: Bakiyeler doğrulanmadan yapılan mahsup, eksik ya da mükerrer faturayı da kapatmış olabilir. Hata ortaya çıktığında hangi kalemin düzeltileceği belirsiz kalır.
  • Vadesi Gelmemiş Alacağı Tek Taraflı Saymak: Kanun iki borcun da vadesinin gelmesini arar. Karşı tarafın onayı olmadan vadesi gelmemiş bir alacağı borca saymak tartışma yaratır.
  • Bildirimi Yazılı Yapmamak: Telefonda ya da toplantıda varılan mahsup anlaşması, tutarlar ve kalemler yazıya geçmediği sürece ispatı zor bir anlaşmadır.
  • Döviz Bakiyelerini Karıştırmak: Bir taraf dövizle, diğer taraf Türk lirasıyla çalışıyorsa hangi kurla mahsup yapıldığı yazılmalıdır. Kur farkı, sonradan iki tarafın defterinde farklı bakiyeye yol açar.
  • Kalan Bakiyeyi Unutmak: Mahsup sonrası kalan küçük tutarlar zamanla birikir ve dönem sonunda açıklanamayan bir fark olarak karşınıza çıkar.

Ne Zaman Uzman Desteği Gerekir?

İki firmanın vadesi gelmiş, tutarı belli ve iki tarafın da kabul ettiği borçlarını düşmesi çoğu zaman sorunsuz yürür. Ancak alacak çekişmeliyse, taraflardan biri mali sıkıntıya girmişse ya da üçüncü firmaların da işin içinde olduğu zincirleme bir hesap kapatma düşünülüyorsa bir hukukçuya danışmak doğru olur. Türk Borçlar Kanunu, borçlunun iflası hâlinde alacaklıların alacaklarını vadesi gelmemiş olsa bile müflise olan borçlarıyla takas edebileceğini ayrıca düzenler; bu tür durumların sonuçları sıradan bir hesap kapatmadan farklıdır.

Mahsubun vergi ve belge düzeni açısından sonuçları da işletmeden işletmeye değişir. Bu yüzden mahsup kayıtlarının nasıl işleneceğini mali müşavirinizle birlikte belirlemeniz önerilir.

Tahsilat360 ile Cari Hesap ve Mutabakat

Mahsuplaşmanın sağlıklı yapılabilmesi için iki şey gerekir: güncel bir cari bakiye ve iki tarafın onayladığı bir mutabakat. Tahsilat360'ta bakiye, borç ve tahsilat hareketleri cari ve bayi bazında tek ekranda tutulur; TL, USD, EUR ve GBP bakiyeleri ayrı ayrı izlenir. Ücretli paketlerde cari ekstre ve mutabakat mektubu panelden gönderilir. Bayi yapısında çalışan firmalarda bayi, kendi cari hesabına mahsuben kartla ödeme yapabilir; ödeme doğrudan ilgili cari hesaba işlenir.

Hesap mutabakatı düzenli yapıldığında, mahsup edilecek tutarlar zaten iki tarafça doğrulanmış olur ve hesap kapatma birkaç dakikalık bir işe dönüşür.

Sık Sorulan Sorular

Mahsuplaşma ile takas aynı şey mi?

Evet. Günlük ticarette mahsuplaşma ya da mahsup denen işlem, Türk Borçlar Kanunu'nda takas adıyla düzenlenir. İki taraf karşılıklı borçlarını birbirinden düşer, daha az olan borç tutarınca iki borç da sona erer.

Mahsup için karşı tarafın onayı şart mı?

Kanuna göre takas, borçlunun takas iradesini alacaklıya bildirmesiyle gerçekleşir; şartlar sağlanmışsa karşı tarafın ayrıca onay vermesi aranmaz. Yine de tutarların iki tarafça doğrulanması ve onaylı bir belge düzenlenmesi, sonradan çıkabilecek itirazları önler.

Vadesi gelmemiş bir alacak mahsup edilebilir mi?

Kanundaki takas için iki borcun da vadesinin gelmiş olması gerekir. Taraflar vade gelmeden mahsup yapmak istiyorsa bunu birlikte kararlaştırmalı ve yazılı olarak kayda geçirmelidir.

Üç firma arasında mahsup yapılabilir mi?

Kanundaki takas iki taraf arasında, karşılıklı borçlar için tanımlanmıştır. Üç ya da daha fazla firmanın zincirleme hesap kapatması ayrı bir anlaşmayla kurulabilir; böyle bir yapıdan önce hukukçuya ve mali müşavire danışmak gerekir.

Kategori:Tahsilat
Paylaş:
Ahmet Kaya
Yazar Hakkında
Ahmet Kaya

Tahsilat, ödeme sistemleri ve cari hesap yönetimi üzerine yazıyor.

DEVAMINI OKU

Diğer Yazılar

Tümünü Gör
Strateji5 dk

e-Arşiv Fatura İptali: Süre, Yöntem ve e-Faturadan Farkı

e-Arşiv fatura iptali nasıl olur? 8 günlük iptal süresi, karşı tarafın onayı, e-Faturada t…

Devamını Oku
Tahsilat5 dk

FAST Limiti 2026: Günlük ve İşlem Başına Sınırlar

FAST limiti 2026'da ne kadar? TCMB'nin işlem başına 300.000 TL limiti, önceki limitler, ba…

Devamını Oku
Fintech6 dk

POS Cihazından Çekilen Para Ne Zaman Hesaba Geçer?

POS cihazından çekilen para ne zaman hesaba geçer? Valör ve bloke bakiyesi, ertesi gün geç…

Devamını Oku
Süresiz ücretsiz

Tahsilat360'ı Ücretsiz Kullanmaya Başlayın

Kredi kartı gerekmeden süresiz ücretsiz paket; ihtiyacınız büyüdükçe paketinizi yükseltin.

Fiyatları İncele