Süresiz ücretsiz paket, kredi kartı gerekmez - Ücretsiz Başlayın →
Tahsilat·21 Kas 2026·6 dk okuma

Çekin Unsurları: Çek Alırken Nelere Bakılmalı?

Çekin unsurları nelerdir? TTK 780'e göre zorunlu unsurlar, çek yaprağındaki diğer bilgiler, karekodla erişilen bilgiler ve çeki teslim alırken yapılacak kontroller.

Ahmet Kaya
Ahmet Kaya
Çekin Unsurları: Çek Alırken Nelere Bakılmalı?

Bayi ödemesini çekle getirir, muhasebeci çeki alır, kasaya koyar. Aylar sonra çek bankaya ibraz edildiğinde bir eksik fark edilir: Düzenleme yeri yazılmamış, imza tüzel kişi adına atılmış ama imzalayanın adı yok ya da karekod okunmuyor. Çekin değerini belirleyen şey yalnızca üzerindeki tutar değildir; kanunun saydığı unsurları taşıyıp taşımadığıdır.

Bu yazıda çekin unsurları konusunu, çeki teslim alan işletmenin gözünden anlatıyoruz: Türk Ticaret Kanunu'na göre çekte bulunması zorunlu unsurları, Çek Kanunu'nun çek yaprağına eklediği bilgileri, karekodun ne işe yaradığını ve çeki teslim alırken yapılacak kontrolleri ele alıyoruz. Çekin kısa tanımı sözlükteki çek maddesindedir.

Çekin Zorunlu Unsurları

Türk Ticaret Kanunu'nun 780. maddesine göre bir çek şu unsurları içerir:

  • "Çek" Kelimesi: Senet metninde "çek" kelimesi, başka bir dilde yazılmışsa o dildeki karşılığı.
  • Ödeme Talimatı: Belirli bir bedelin kayıtsız ve şartsız ödenmesi için havale.
  • Muhatap: Ödeyecek olanın, yani muhatabın ticaret unvanı. Kanunun 782. maddesine göre Türkiye'de ödenecek çeklerde muhatap ancak bir banka olabilir.
  • Ödeme Yeri: Çekin ödeneceği yer.
  • Düzenleme Tarihi ve Yeri: Çekin düzenlendiği tarih ve yer.
  • İmza: Düzenleyenin imzası.
  • Seri Numarası: Banka tarafından verilen seri numarası.
  • Karekod: Çekin karekodu.

Kanunun 781. maddesine göre bu unsurlardan birini içermeyen senet, kanunda sayılan istisnalar dışında çek sayılmaz. İstisnalar sınırlıdır: Ödeme yeri yazılmamışsa muhatabın ticaret unvanının yanındaki yer, düzenleme yeri yazılmamışsa düzenleyenin adının yanındaki yer esas alınır. Yabancı bankaların bastırdığı çeklerde seri numarası ya da karekodun bulunmaması geçerliliği etkilemez. Bunların dışındaki eksik, belgeyi çek olmaktan çıkarabilir.

Çek Yaprağında Yazan Diğer Bilgiler

Çek defterleri bankalar tarafından bastırılır. 5941 sayılı Çek Kanunu'na göre her çek yaprağına şu bilgiler de yazılır:

  • Hesap ve Şube: Çek hesabının numarası ve hesabın bulunduğu banka şubesinin adı.
  • Hesap Sahibi: Gerçek kişinin adı soyadı ya da tüzel kişinin adı ve vergi kimlik numarası.
  • Kimlik ya da MERSİS Numarası: Hesap sahibi gerçek kişiyse T.C. kimlik numarası, tüzel kişiyse varsa MERSİS numarası.
  • Basım Tarihi: Çekin basıldığı tarih.
  • Düzenleyen: Hesap sahibi ile çeki düzenleyen farklı kişilerse düzenleyenin T.C. kimlik numarası.

Aynı kanuna göre tüzel kişi adına çek düzenleyen kişinin adı ve soyadı çekin üzerine açıkça yazılır. Kanun, Türk Ticaret Kanunu'ndaki unsurları taşıdığı sürece bu koşullara aykırılığın çekin geçerliliğini etkilemeyeceğini de belirtir. Yani bu bilgiler çekin geçerlilik şartı değildir ama çeki alanın, düzenleyeni tanıması ve gerektiğinde takip edebilmesi için önemlidir.

Karekod Ne İşe Yarar?

Karekod, çek alacaklısının çek ve çeki düzenleyen hakkında bilgiye ulaşmasını sağlar. Türk Ticaret Kanunu'nun 780. maddesine göre karekod aracılığıyla, hesap sahibinin ya da cirantanın rızası aranmadan şu türden bilgilere erişilebilir: hesap sahibinin adı ya da unvanı, çek hesabı bulunan banka sayısı, son beş yılda ibrazında ödenen çeklerin adedi ve tutarı, son beş yılda "karşılıksızdır" işlemi gören çeklerin adedi ve tutarı, hesap sahibi hakkında çek hesabı açma yasağı olup olmadığı ve her çek yaprağı için tedbir kaydı bulunup bulunmadığı.

Çek Kanunu'na göre lehine karekodlu çek düzenlenen lehdar, teslim aldığı çeki sisteme kaydeder. Karekod sorgusu, çeki teslim alırken düzenleyenin ödeme geçmişini görmenin en doğrudan yoludur. Karşılıksız çek riskinin ne olduğu sözlükteki karşılıksız çek maddesinde anlatılır.

Çek Alırken Nelere Bakılmalı?

Çeki teslim alırken yapılacak kontroller, sonradan çıkabilecek sorunların çoğunu önler:

  • Unsurların Tamamı: Kanundaki unsurların her biri çekte var mı? Düzenleme tarihi ve yeri yazılmış, imza atılmış mı?
  • Tutarın Tutarlılığı: Rakamla ve yazıyla yazılan tutar birbirini tutuyor mu?
  • İmzalayanın Adı: Tüzel kişi adına düzenlenen çekte imzalayanın adı ve soyadı açıkça yazılmış mı?
  • Karekod Sorgusu: Karekod okunuyor mu, sorgu sonucu düzenleyenin geçmişinde karşılıksız çek ya da yasak görünüyor mu?
  • Ciro Zinciri: Çek size ciro yoluyla geldiyse cirolar kesintisiz bir zincir oluşturuyor mu? Ciro kuralları Çek Ciro Nedir? yazısında anlatılır.
  • Basım Tarihi: Çek Kanunu'na göre çekin üzerindeki basım tarihinden itibaren beş yıl içinde ibraz edilmemesi hâlinde, bankanın karşılıksız çek için ödemekle yükümlü olduğu tutara ilişkin sorumluluğu sona erer.

Unsurlar Tamam Olduktan Sonra: İbraz ve Ödeme

Türk Ticaret Kanunu'na göre çek görüldüğünde ödenir. Üzerinde ileri bir tarih yazılı olsa bile, o tarihten önce ödenmek üzere ibraz edilen çek ibraz günü ödenir. Çekte yazılan herhangi bir faiz şartı da yazılmamış sayılır. Çek, düzenlendiği yerde ödenecekse on gün, başka bir yerde ödenecekse bir ay içinde bankaya ibraz edilmelidir; süre düzenleme tarihinin ertesi günü başlar.

Karşılığı bulunmayan çekte de bir güvence vardır. Çek Kanunu'na göre banka, süresinde ibraz edilen ve karşılığı bulunmayan her çek yaprağı için hamile kanunda belirlenen tutara kadar ödeme yapar. Bu tutar 30 Ocak 2026'dan itibaren 16.350 TL'dir. Çekin bankaya verilmesi ve takas süreci Çek Tahsilatı ve Takas yazısında anlatılır. Çek ile senet arasındaki fark ve senedin unsurları ise Senet Tahsilatı yazısındadır; iki belgenin ortak adı sözlükteki kambiyo senedi maddesinde açıklanır.

Sık Yapılan Hatalar

  • Düzenleme Yerini Önemsememek: Kanun düzenleme tarihini ve yerini zorunlu unsur sayar; yer yazılmamışsa düzenleyenin adının yanındaki yer esas alınır.
  • İmzalayanı Sormamak: Tüzel kişi adına imzalanan çekte imzalayanın adı ve soyadı açıkça yazılmalıdır.
  • Karekodu Okutmamak: Düzenleyenin karşılıksız çek geçmişi teslim anında görülebilir; sorgu atlanırsa risk sonradan anlaşılır.
  • Çeki Kasada Bekletmek: İbraz süresi kısadır. Süre geçirilirse hamilin bazı hakları zayıflar ve bankanın kanuni ödeme güvencesi kullanılamaz.
  • İleri Tarihi Yanlış Okumak: Kanuna göre çek görüldüğünde ödenir; üzerindeki ileri tarih, ödeme planında bir beklenti yaratır ama çekin hukuki niteliğini vadeli bir senede çevirmez.

Tahsilat360'ta Çek Kaydı ve Takibi

Tahsilat360'ın ücretli paketlerinde çek ve senet ile yapılan tahsilatlar ilgili cari hesaba kaydedilir; vadeler izlenir ve geciken ödemeler listelenir. Böylece kasadaki her çekin hangi cariye ait olduğu ve hangi tarihte bankaya verilmesi gerektiği tek ekranda görünür. Bayi ağından çekle ödeme alan işletmeler için bayi bazlı cari hesap ve mutabakat bayi ağında cari ve çek takibi sayfasında anlatılır. Çek beklemek yerine ödemenin hemen kartla alınması istendiğinde müşteriye ödeme linki gönderilebilir; bunun işleyişi çek yerine kartla online tahsilat sayfasındadır.

Sık Sorulan Sorular

Çekin zorunlu unsurları nelerdir?

Türk Ticaret Kanunu'na göre "çek" kelimesi, kayıtsız şartsız ödeme talimatı, muhatap bankanın unvanı, ödeme yeri, düzenleme tarihi ve yeri, düzenleyenin imzası, banka tarafından verilen seri numarası ve karekod.

Unsuru eksik çek geçerli mi?

Kanuna göre zorunlu unsurlardan birini içermeyen senet, kanunda sayılan sınırlı istisnalar dışında çek sayılmaz. Ödeme yeri ve düzenleme yeri için kanun ayrıca hangi yerin esas alınacağını belirler.

Çek numarası nerede yazar?

Seri numarası, kanunun saydığı unsurlardandır ve banka tarafından verilir; çek yaprağının üzerine basılıdır. Çek yaprağında ayrıca hesap numarası ve şube adı da yer alır.

Sahte ya da riskli çek nasıl anlaşılır?

İlk kontrol unsurların tam olup olmadığıdır. Ardından karekod sorgusuyla hesap sahibinin bilgileri ve son beş yıldaki karşılıksız çek geçmişi görülebilir. Sorguda olumsuz bir kayıt görülürse, çeki teslim almadan önce başka bir ödeme yolu konuşmak daha güvenlidir.

Kategori:Tahsilat
Paylaş:
Ahmet Kaya
Yazar Hakkında
Ahmet Kaya

Tahsilat, ödeme sistemleri ve cari hesap yönetimi üzerine yazıyor.

DEVAMINI OKU

Diğer Yazılar

Tümünü Gör
Fintech5 dk

Provizyon Ne Kadar Sürer? Bekleyen Tutar Ne Zaman Düşer?

Provizyon ne kadar sürer? Bekleyen tutarın kartta kalma nedeni, iptal ile iade farkı, ön p…

Devamını Oku
Tahsilat5 dk

Reddiyat Makbuzu: İcra Dosyasındaki Para Nasıl Ödenir?

Reddiyat makbuzu nedir? İcra dosyasına yatan paranın alacaklıya ödenmesi, makbuzdaki bilgi…

Devamını Oku
Strateji6 dk

Ön Muhasebe Ne İş Yapar? Genel Muhasebeden Farkı

Ön muhasebe ne iş yapar? Fatura, cari hesap, kasa ve banka kayıtları; genel muhasebe ve ma…

Devamını Oku
Süresiz ücretsiz

Tahsilat360'ı Ücretsiz Kullanmaya Başlayın

Kredi kartı gerekmeden süresiz ücretsiz paket; ihtiyacınız büyüdükçe paketinizi yükseltin.

Fiyatları İncele