
Müşteri arar: "Siparişi iptal ettiniz ama tutar hâlâ kartımda bekliyor." İşletme panelde işlemin iptal edildiğini görür, müşteri ise banka uygulamasında "provizyonda" yazan bir satırla karşı karşıyadır. İki taraf da haklıdır; çünkü provizyonun kalkması, işletmenin yaptığı işleme ve kartı çıkaran bankanın işleyişine birlikte bağlıdır.
Bu yazıda provizyon ne kadar sürer sorusunu işletme açısından ele alıyoruz: bekleyen tutarın neden kartta kaldığını, iptal ile iadenin farkını, tutarın ne zaman serbest kaldığını ve müşteriye ne söylenebileceğini anlatıyoruz. Provizyonun ne olduğu Provizyondaki İşlem Ne Demek? yazısında ayrıntılı anlatılır; kısa tanımı sözlükteki provizyon maddesindedir.
Bekleyen Provizyon Neden Kartta Kalır?
Kartla yapılan bir ödemede önce kartı çıkaran bankadan onay alınır. Bu onayla birlikte tutar kart limitinden ya da hesap bakiyesinden ayrılır, ama işlem henüz kesinleşmiş değildir. Kesinleşme, işyerinin bankasında gün sonu alındığında olur. Bir bankanın sanal POS kılavuzuna göre sanal POS sisteminde gün sonu işlemleri otomatik yapılır; işyerinin günü kapatmak için ayrıca bir işlem yapması gerekmez.
Bekleyen provizyonun kaç gün kalacağını kartı çıkaran banka belirler; süre bankaya ve işlemin türüne göre değişir. Bu nedenle "provizyon şu kadar günde düşer" diye herkes için geçerli bir süre söylemek doğru olmaz. İşletmenin elinde olan, işlemi doğru yöntemle kapatmak ve müşteriye doğru bilgiyi vermektir.
Her bakiye sorgusu da blokaj anlamına gelmez. TCMB'nin Ödeme Hizmetleri Yönetmeliği'nin 57. maddesi, kart tabanlı bir işlem için hesapta yeterli tutar bulunup bulunmadığının teyidini düzenler; bu teyit yalnızca evet ya da hayır cevabından oluşur ve teyit nedeniyle hesaptaki fon bloke edilemez.
İptal ile İade Arasındaki Fark
Bekleyen tutarın ne zaman serbest kalacağını en çok belirleyen şey, işletmenin işlemi hangi yöntemle geri aldığıdır. Aynı kılavuz iki işlemi şöyle ayırır:
- İptal: Başarılı gerçekleşmiş ve henüz gün sonu alınmamış bir satışı geri almak için kullanılır. İptalle satışın tüm tutarı geri alınır ve iptal, ilgili işlemle aynı gün sonu içinde yapılmalıdır. Kavramın tanımı sözlükteki iptal maddesindedir.
- İade: Gün sonu alınarak kesinleşmiş bir işlemi geri ödemek için kullanılır. İade tam ya da kısmi olabilir; kısmi iadeler toplamı satış tutarını geçmeyecek şekilde birden fazla kez yapılabilir. Tanım için sözlükteki iade maddesine bakılabilir.
Pratikte fark şudur: gün sonu alınmadan yapılan iptalde işlem kesinleşmeden geri alınır. Gün sonundan sonra yapılan iadede ise kesinleşmiş harcamanın karşılığı ayrı bir işlemle karta geri gönderilir; müşterinin ekstresinde hem harcama hem iade görünebilir. Her iki durumda da tutarın müşterinin kullanılabilir limitine ya da bakiyesine yansıma anı, kartı çıkaran bankanın işlemine bağlıdır.
Ön Provizyonda Blokaj Ne Zaman Kalkar?
Otel, araç kiralama ya da tutarı sonradan kesinleşen hizmetlerde ön provizyon kullanılır: kartta önce bir tutar bloke edilir, iş tamamlanınca gerçek tutar üzerinden işlem kapatılır. Tanımı sözlükteki ön otorizasyon maddesindedir.
TCMB'nin Ödeme Hizmetleri Yönetmeliği'nin 55. maddesi, onay anında tutarın tam olarak bilinmediği kart tabanlı işlemlerde ödeme hizmeti sağlayıcısının fonu ancak kart sahibi bloke edilecek tam tutara onay verdiyse bloke edebileceğini söyler. Aynı madde, blokeli fonun işlemin tam tutarı bilgisi ulaştıktan hemen sonra, gecikmeksizin ve en geç ödeme emri ulaşır ulaşmaz serbest bırakılmasını ister. Bu yüzden ön provizyonla çalışan işletme için asıl iş, hizmet bittiğinde işlemi zamanında kapatmak ya da hiç kullanılmayacaksa iptal etmektir; açık unutulan ön provizyon, müşterinin limitini gereksiz yere meşgul eder.
Müşteriye Ne Söylenmeli?
Bekleyen provizyon şikâyetinde müşteriye net ve doğrulanabilir bilgi vermek, gereksiz yazışmayı önler:
- İşlemin Durumu: İptal mi edildi, iade mi yapıldı? Tarihi ve tutarı ile birlikte söylenmelidir.
- Referans: Panelde görünen işlem numarası, müşterinin bankasıyla konuşurken işini kolaylaştırır.
- Bankanın Rolü: İşletme işlemi geri aldıktan sonra tutarın karta yansıma anını kartı çıkaran banka belirler; müşteri gerekirse kendi bankasına bu bilgiyle başvurabilir.
- Çift Çekim Kontrolü: 5464 sayılı Banka Kartları ve Kredi Kartları Kanunu'nun 22. maddesine göre aynı kartla aynı ödeme işlemi için birden fazla harcama belgesi düzenlenemez. Müşteri iki satır görüyorsa, birinin onaylanmamış ya da iptal edilmiş bir deneme olup olmadığı panelden kontrol edilmelidir.
Onay alınamayan denemeler ise bambaşka bir konudur; red kodları ve nedenleri Provizyon Alınamadı yazısında anlatılır. Kartla alınan paranın işletmenin hesabına ne zaman geçtiği de ayrı bir süredir ve POS Cihazından Çekilen Para Ne Zaman Geçer? yazısında ele alınır.
Sık Yapılan Hatalar
- Gün Sonundan Sonra İptal Aramak: Kesinleşmiş bir işlem iptal edilemez; geri ödeme iade ile yapılır.
- İptal Yerine Yeni Satış Açmak: Yanlış tutarlı işlemi geri almadan doğrusunu çekmek, müşteride iki provizyon bırakır.
- Ön Provizyonu Açık Unutmak: Kapatılmayan ya da iptal edilmeyen ön provizyon, müşterinin limitini gereksiz yere bloke eder.
- Kesin Gün Sözü Vermek: Tutarın karta yansıma süresini kartı çıkaran banka belirlediği için müşteriye kesin bir gün söylemek yanlış beklenti yaratır.
- İşlem Numarasını Kaybetmek: İptal ve iade, ilgili işleme referans verilerek yapılır; numara saklanmazsa geri alma işlemi zorlaşır.
Tahsilat360'ta İptal ve İadeyi İzlemek
Tahsilat360'ta ödeme düştüğü anda panelde görünür; kim ödedi, ne zaman ödedi tek ekranda izlenir. Ücretli paketlerde iptal ve iade panelden başlatılır; tam ya da kısmi iade, işlemin geçtiği ödeme kuruluşu üzerinden müşterinin kartına yansır ve cari hesaba ile raporlara işlenir. Kart işlemleri 3D Secure doğrulamasıyla, PCI-DSS sertifikalı POS kuruluşları üzerinden geçer; kart bilgisi ve tahsil edilen tutar Tahsilat360 sistemlerinde tutulmaz.
Tahsilatın alınmasından iadesine kadar her adımın tek panelde nasıl yürüdüğü iptal ve iadesi panelden yönetilen online tahsilat sayfasında anlatılır. Kartla uzaktan ödeme almanın yolları ise Kredi Kartı ile Uzaktan Ödeme yazısındadır.
Sık Sorulan Sorular
Provizyon ne kadar sürer?
Bekleyen provizyonun kartta kalma süresini kartı çıkaran banka belirler ve süre bankaya göre değişir. İşletme işlemi gün sonundan önce iptal ettiyse işlem kesinleşmeden geri alınmış olur; tutarın limite yansıma anı yine bankanın işlemine bağlıdır.
Provizyondaki işlem iptal edilebilir mi?
İşyeri, gün sonu alınmamış bir satışı iptal edebilir; iptal, satışın tüm tutarını geri alır. Gün sonu alındıktan sonra ise geri ödeme iade işlemiyle yapılır.
İptal ile iade arasındaki fark nedir?
İptal, henüz kesinleşmemiş işlemi geri alır. İade, kesinleşmiş bir harcamanın tamamını ya da bir kısmını ayrı bir işlemle karta geri gönderir.
Ön provizyondaki blokaj ne zaman kalkar?
Ödeme Hizmetleri Yönetmeliği'ne göre blokeli fon, işlemin tam tutarı bilgisi ulaştıktan sonra gecikmeksizin ve en geç ödeme emri ulaşır ulaşmaz serbest bırakılır. İşyerinin işlemi zamanında kapatması ya da iptal etmesi bu yüzden önemlidir.
Tahsilat, ödeme sistemleri ve cari hesap yönetimi üzerine yazıyor.
