
Vadeli satış yapan pek çok işletme, alacağını güvenceye almak için müşterisinden senet alır. Senet çekmecede durduğu sürece sorun yoktur; asıl iş vade günü geldiğinde başlar. Senedin kimin elinde olduğu, hangi gün ödeme için ibraz edileceği, ödenmezse hangi sürede ne yapılacağı ve tahsil edilen tutarın hangi cari hesaba işleneceği aynı anda izlenmelidir.
Bu yazıda senet tahsilatı sürecinin nasıl işlediğini, Türk Ticaret Kanunu'ndaki temel süreleri, senedin ödenmemesi halinde işletmeyi neyin beklediğini, sık yapılan hataları ve senet takibinin nasıl düzenli tutulabileceğini anlatıyoruz.
Senet Tahsilatı Nedir?
Ticarette "senet" denince çoğunlukla bono, yani emre yazılı senet kastedilir. Bono, düzenleyenin belirli bir tutarı belirli bir vadede lehtara ya da onun emrine ödeyeceğini kayıtsız şartsız vaat ettiği kıymetli evraktır. Senet tahsilatı ise bu vaadin vade günü ödemeye dönüştürülmesidir.
Türk Ticaret Kanunu'na göre bir bonoda şunlar bulunur: senet metninde "bono" ya da "emre yazılı senet" ibaresi, kayıtsız ve şartsız belirli bir bedeli ödeme vaadi, vade, ödeme yeri, kime ya da kimin emrine ödeneceği, düzenlenme tarihi ve yeri ile düzenleyenin imzası. Bu unsurlardan biri eksik olan senet, kanunun saydığı istisnalar dışında bono sayılmaz. Vadesi yazılmamış bono ise görüldüğünde ödenecek bono sayılır. Kavramların kısa tanımı sözlükteki Senet ve Kambiyo Senedi maddelerindedir.
Senedin geçerliliği vade gününden önce kontrol edilmelidir. Eksik unsurlu bir senet, ödenmediği gün bono olarak işe yaramayabilir.
Vade Günü Ne Yapılır?
Kanun, belirli bir günde ödenecek bononun hamilinin senedi ödeme gününde ya da onu izleyen iki iş günü içinde ödenmek üzere ibraz etmesini öngörür. Bononun düzenleyeni, tıpkı bir poliçeyi kabul eden gibi sorumludur; yani ödeme yükümlülüğünün asıl sahibi odur.
Pratikte senet üç yoldan tahsil edilir. Borçlu ödemeyi doğrudan işletmeye yapar ve senet kendisine geri verilir. Senet bankaya tahsil için verilir ve banka vadede borçluya ibraz eder. Ya da senet, işletmenin kendi borcu karşılığında bir tedarikçiye ciro edilir; bu durumda tahsilatı zincirdeki son hamil yapar, ancak ciro eden işletme ödenmemeden sorumlu kalır.
Hangi yol seçilirse seçilsin, ödeme alındığında senedin borçluya teslim edildiğini ve tahsilatın ilgili cari hesaba işlendiğini kayıt altına almak gerekir. Kanun, hamilin kısmi ödemeyi reddedemeyeceğini de belirtir; kısmi ödeme yapıldığında bunun senet üzerine yazılması ve makbuz verilmesi istenebilir.
Senet Ödenmezse Ne Olur?
Ödememe Protestosu
Türk Ticaret Kanunu'na göre ödememenin, ödememe protestosu denen resmî bir belgeyle belirlenmesi gerekir. Belirli bir günde ödenecek senette ödememe protestosu, ödeme gününü izleyen iki iş günü içinde çekilmelidir ve protesto noterlikçe düzenlenir. Protesto, hamilin cirantalara başvurma hakkını korumak açısından önemlidir. Kavramın tanımı sözlükteki Protesto maddesindedir.
Senet üzerinde düzenleyen, ciranta ya da aval veren tarafından yazılıp imzalanan "gidersiz" ya da "protestosuz" kaydı varsa, hamil başvurma hakkı için protesto çekme yükünden kurtulabilir. Ancak bu kayıt, senedi süresinde ibraz etme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.
Zamanaşımı
Kanuna göre senedi düzenleyene karşı haklar, vadenin geldiği tarihten itibaren üç yılda zamanaşımına uğrar. Hamilin cirantalara karşı hakları ise süresinde çekilen protesto tarihinden ya da senette "gidersiz iade olunacaktır" kaydı varsa vadenin dolduğu tarihten itibaren bir yılda zamanaşımına uğrar. Süreler, bekleyerek hak kaybetmenin mümkün olduğunu gösterir.
İcra Yolu
İcra ve İflas Kanunu, alacağı çek, poliçe ya da emre yazılı senede dayanan alacaklıya kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip imkânı tanır. Bu yolun koşulları ve süreleri teknik ayrıntı içerir; ödenmeyen bir senet için takip başlatmadan önce bir avukattan destek almak gerekir.
Senet Takibinde Nelere Dikkat Edilmeli?
- Senedin Unsurları: Senet alındığı gün, kanundaki unsurları taşıyıp taşımadığı kontrol edilmelidir.
- Senedin Yeri: Senet işletmede mi, bankada mı, yoksa bir tedarikçiye ciro mu edildi? Bu bilgi kayıtta açıkça görünmelidir.
- Vade Listesi: Vadesi yaklaşan senetler önceden görülmeli; ödeme gününü izleyen iki iş günü kısa bir süredir.
- Cari Hesapla Bağlantı: Senedin hangi müşterinin hangi borcu karşılığında alındığı kaydedilmezse, ödendiğinde ya da ödenmediğinde bakiyeyi düzeltmek zorlaşır.
- Vade Hesabı: Farklı vadeli birden çok senedin ortalama vadesi, ortalama vade hesaplama aracıyla bulunabilir.
Senedin kaydı tutulurken borçlunun adı ve adresi, senedin tutarı ve vadesi, alındığı fatura ya da sipariş, varsa kefil ya da aval veren kişi ve senedin şu anki yeri birlikte yazılmalıdır. Bu bilgiler, ödeme gecikirse hızlı hareket etmeyi sağlar.
Sık Yapılan Hatalar
En sık görülen hata, senedi aldıktan sonra vade gününe kadar unutmaktır. Vade günü hafta sonuna ya da tatile denk geldiğinde, ibraz ve protesto sürelerini hesaplamak ayrıca dikkat ister. İkinci hata, ödenen senedi borçluya teslim etmeden tahsilatı kapatmaktır; bu, ileride aynı senet için yeniden talep doğmasına yol açabilir. Üçüncü hata, ciro edilen senedi kayıttan düşüp sorumluluğu unutmaktır: senet zincirin sonunda ödenmezse, ciro eden işletmeye de başvurulabilir.
Senetle çalışan işletmelerin önemli bir kısmı aynı müşteriden kartla ve havaleyle de ödeme alır. Bu ödemeler ayrı listelerde tutulduğunda müşterinin gerçek bakiyesi tek bakışta görünmez. Vadesi gelen senedi ödemekte zorlanan bir müşteriye, borcun bir kısmını kartla ödeme seçeneği sunmak da tahsilatı kolaylaştırabilir; bunun için kredi kartı ile uzaktan ödeme yöntemlerine bakabilirsiniz.
Tahsilat360 ile Senet Takibi
Tahsilat360'ın ücretli paketlerinde senet ve çekle alınan ödemeler, müşterinin cari hesabına kaydedilir; kartla, havaleyle ve nakitle gelen ödemelerle aynı bakiyede görünür. Vade takibi, gecikme listeleri ve otomatik ödeme hatırlatmaları aynı paneldedir. Ödeme linkiyle kartlı tahsilat ise ücretsiz pakette de bulunur. Ayrıntılar Özellikler ve Fiyatlar sayfalarındadır.
Çekin ciro yoluyla devri ve ciranta sorumluluğu Çek Ciro Nedir? yazısında anlatılır.
Sık Sorulan Sorular
Senet vade günü ne zaman ibraz edilmeli?
Türk Ticaret Kanunu'na göre belirli bir günde ödenecek bono, ödeme gününde ya da onu izleyen iki iş günü içinde ödenmek üzere ibraz edilmelidir.
Ödenmeyen senet için protesto ne zaman çekilir?
Belirli bir günde ödenecek senette ödememe protestosu, ödeme gününü izleyen iki iş günü içinde çekilmelidir. Protesto noterlikçe düzenlenir.
Senet zamanaşımı ne kadar?
Senedi düzenleyene karşı haklar vadeden itibaren üç yılda; hamilin cirantalara karşı hakları ise süresinde çekilen protesto tarihinden ya da "gidersiz iade olunacaktır" kaydı varsa vadeden itibaren bir yılda zamanaşımına uğrar.
Borçlu senedin bir kısmını öderse ne olur?
Kanuna göre hamil kısmi ödemeyi reddedemez. Kısmi ödeme yapıldığında bunun senet üzerine yazılması ve makbuz verilmesi istenebilir; kalan tutar için haklar devam eder.
Bayi tahsilatı, B2B satış ve tahsilat süreçleri üzerine yazıyor.
