
Bir üreticinin ürünleri tüketiciye ulaşmadan önce çoğu zaman birkaç el değiştirir: üretici distribütöre, distribütör bayiye, bayi perakendeciye satar. Bu zincirin tüketiciye kadar olan halkalarının tamamı işletmeler arası satıştır. Bu satış biçiminin kendine özgü kuralları vardır ve en belirgin farkı, satışın büyük kısmının peşin değil vadeli yapılmasıdır.
Bu yazıda B2B satış modelinin ne olduğunu, B2C satıştan farkını, B2B ilişkilerde fiyat, vade ve cari hesabın nasıl işlediğini, tahsilatın neden ayrı bir iş olduğunu ve sık yapılan hataları anlatıyoruz.
B2B Satış Nedir?
B2B, İngilizcedeki "business to business" ifadesinin kısaltmasıdır ve işletmeden işletmeye satış anlamına gelir. Satıcı da alıcı da birer işletmedir; alıcı ürünü kendi kullanmak, işlemek ya da yeniden satmak için satın alır. Üreticinin bayisine, toptancının perakendeciye, yazılım firmasının bir şirkete yaptığı satışlar bu kapsamdadır.
Tüketiciye yapılan satışa ise B2C (business to consumer) denir. Aynı işletme hem B2B hem B2C satış yapabilir; ancak iki kanalın fiyatı, ödeme koşulları ve satış süreci genellikle birbirinden ayrı yönetilir.
B2B satışta satış anlaşmayla, tahsilat ise çoğu zaman haftalar sonra vadeyle tamamlanır. Bu yüzden B2B'de satış ile tahsilat iki ayrı iştir.
B2B ve B2C Satış Arasındaki Farklar
- Alıcı: B2C'de alıcı bireydir ve kararı kendisi verir. B2B'de alıcı bir işletmedir; satın alma kararı birkaç kişinin onayından geçebilir.
- Fiyat: B2C'de fiyat çoğunlukla herkese aynıdır. B2B'de fiyat alıcıya, alım hacmine ve anlaşmaya göre değişebilir; bayiye özel fiyat listeleri ve iskontolar yaygındır.
- Ödeme: B2C'de ödeme genellikle satış anında alınır. B2B'de vadeli satış yaygındır; ödeme çek, senet, havale ya da kartla, anlaşılan vadede yapılır.
- İlişki: B2C'de ilişki tek bir alışverişle sınırlı kalabilir. B2B'de ilişki süreklidir ve bir cari hesap üzerinden yürür.
- Belge: B2B'de her işlem fatura, irsaliye ve cari kayıtla izlenir; dönem sonunda karşılıklı mutabakat yapılır.
B2B Satış Modelleri
Bayi ve Distribütör Satışı
Üretici ya da marka sahibi, ürünlerini belirli bölgelerde kendi adına satan bayilere ya da distribütörlere satar. Bayi ağı büyüdükçe ana bayi ve alt bayi gibi katmanlar oluşur. Bayi ilişkisinin yönetimi sözlükteki Bayi Yönetimi maddesinde kısaca tanımlanır.
Toptan Satış
Toptancı, ürünleri yüksek adetlerle alıp perakendecilere ve küçük işletmelere satar. Fiyat, alım miktarına göre kademelendirilebilir.
Kurumsal Satış
Hizmet ya da yazılım gibi ürünler doğrudan bir kurumun kendi kullanımı için satılır. Bu satışlarda sözleşme süresi ve dönemsel ödemeler öne çıkar.
B2B Sipariş Ekranları
Bayilerin ve kurumsal müşterilerin kendilerine özel fiyatları gördüğü, sipariş verdiği ve ödemesini yaptığı ekranlar, B2B satışın dijital yüzüdür. Bayiye açılan bu ekranların tanımı sözlükteki Bayi Portalı maddesindedir.
B2B'de Fiyat, Vade ve Cari Hesap
B2B satışın omurgası olan üç kavram birbirine bağlıdır. Fiyat, bayiye ya da müşteriye özel belirlenir; aynı ürün iki bayiye farklı iskontoyla satılabilir. Vade, alıcıya ödemesi için tanınan süredir; anlaşmada çoğu zaman bir ortalama vade ve bir limit yer alır. Cari hesap ise bu ilişkinin defteridir: her fatura alıcının cari hesabına borç, her ödeme alacak olarak işlenir.
Bu yapıda alıcıya tanınan cari limit, satış ekibinin yeni sipariş alırken bakması gereken ilk bilgidir. Limiti dolmuş bir bayiye yeni mal göndermek, tahsil edilmemiş alacağı büyütür. Farklı vadeli ödemelerin ortalama vadesini ortalama vade hesaplama, vadeyi aşan ödemelere uygulanacak tutarı ise vade farkı hesaplama aracıyla bulabilirsiniz.
Neden Tahsilat Ayrı Bir İştir?
B2C'de satış ve ödeme aynı anda gerçekleştiği için tahsilat çoğu zaman ayrı bir süreç olarak görülmez. B2B'de ise satıştan sonra şu sorular gündeme gelir: hangi bayinin vadesi bu hafta doluyor, kim geç ödüyor, gelen havale hangi faturaya ait, çek kimin elinde, bayiyle bakiye uyuşuyor mu?
Bu soruların yanıtı ayrı listelerde, e-postalarda ve muhasebe programında dağınık durduğunda, satış büyüdükçe tahsilat geride kalır. Alacakların ne kadar sürede tahsil edildiğini ölçmek için alacak devir hızı oranına, dönem sonu bakiyelerin karşı tarafla teyidi için online mutabakat yöntemine bakabilirsiniz.
B2B Satışta Neye Dikkat Edilmeli?
- Koşulları Yazılı Hale Getirin: Fiyat, iskonto, vade, limit ve vade farkı koşulları her bayi için kayıtlı olmalıdır.
- Limiti Satışa Bağlayın: Satış ekibi, sipariş alırken bayinin açık bakiyesini ve limitini görebilmelidir.
- Ödemeyi Kolaylaştırın: Bayinin ödemeyi yalnız havaleyle değil, kartla ya da ödeme linkiyle de yapabilmesi tahsilatı hızlandırabilir.
- Bütün Kanalları Tek Kayıtta Toplayın: Kart, havale, çek ve senetle gelen ödemeler aynı cari hesaba işlenmezse bayinin gerçek bakiyesi görünmez.
- Düzenli Mutabakat Yapın: Bakiye farkları küçükken yakalanırsa bayi ilişkisi zarar görmez.
Sık Yapılan Hatalar
En yaygın hata, B2B satışı yalnız satış hedefiyle ölçmektir. Satılan ama tahsil edilmeyen mal, işletmenin nakdini bayinin deposuna bağlar. İkinci hata, her bayiye aynı vade ve limiti uygulamaktır; ödeme alışkanlığı farklı bayilerin aynı koşulla çalışması riski artırır. Üçüncü hata ise bayi ekranını yalnız sipariş için kullanıp ödemeyi dışarıda bırakmaktır; bayi siparişini verdiği yerde borcunu da görebildiğinde ödeme daha düzenli yürür.
Tahsilat360 ile B2B Tahsilat
Tahsilat360, B2B satış yapan işletmelerin tahsilat tarafını yönetmek için tasarlanmış bir tahsilat yönetimi yazılımıdır. Ana firma, bayi ve alt bayi şeklinde çok katmanlı yapı, bayiye özel fiyat listeleri ve iskontolar, rol bazlı yetkiyle bayi ekranı, bayi bazlı cari hesap ve mutabakat, ödeme hatırlatmaları ve TL, USD, EUR ve GBP cinsinden cari bakiyeler aynı panelde yer alır. Bayiler ödemelerini ödeme linkiyle ya da kendi ekranlarından kartla yapabilir. Kart bilgileri Tahsilat360'ta tutulmaz; para doğrudan işletmenin hesabına aktarılır.
Ayrıntılar B2B Bayi Yönetimi sayfasında, bayi tahsilatının işleyişi Bayi Tahsilat Sistemi Nedir? yazısında yer alır.
Sık Sorulan Sorular
B2B satış ile B2C satış arasındaki temel fark nedir?
B2B'de alıcı bir işletmedir ve satış çoğunlukla anlaşmaya bağlı fiyat ve vadeyle yapılır. B2C'de alıcı bireydir, fiyat genellikle herkese aynıdır ve ödeme satış anında alınır.
B2B satışta en sık kullanılan ödeme yöntemleri nelerdir?
Havale ve EFT, çek, senet ve kartla ödeme yaygın yöntemlerdir. Kartla ödeme, ödeme linki ya da bayi ekranı aracılığıyla uzaktan da alınabilir.
B2B satışta cari hesap neden önemlidir?
B2B ilişki tek bir alışverişle bitmediği için her fatura ve her ödeme alıcının cari hesabına işlenir. Cari hesap, alıcının ne kadar borcu olduğunu ve ne zaman ödemesi gerektiğini gösteren temel kayıttır. Kavramın tanımı sözlükteki Cari Hesap maddesindedir.
B2B satışta vade farkı uygulanabilir mi?
Vade farkı, taraflar arasındaki anlaşmaya bağlıdır. Anlaşılan vadeyi aşan ödemeler için uygulanacak tutar, vade farkı hesaplama aracıyla bulunabilir.
Bayi tahsilatı, B2B satış ve tahsilat süreçleri üzerine yazıyor.
