Çek, Senet ve Fatura
Ortalama Vade Hesaplama
Farklı tutar ve vadelerdeki ödemelerin tutara göre ağırlıklı ortalama vadesini gün ve tarih olarak bulun.
Son güncelleme:
Ortalama Vade Nedir?
Ortalama vade, farklı tutarlarda ve farklı tarihlerde ödenecek birden çok ödemenin, tutarları ağırlık alınarak hesaplanan ortak vadesidir. Örneğin bir bayiden alınan üç çekin vadeleri 30, 60 ve 90 gün sonra ise bu çeklerin tek bir ödeme gibi düşünüldüğünde hangi güne denk geldiği ortalama vade ile bulunur. Büyük tutarlı ödemeler sonucu daha çok etkiler; bu yüzden basit gün ortalamasından farklıdır.
Ortalama Vade Nasıl Hesaplanır?
- Bir baz tarih seçilir (genellikle bugün ya da hesabın kapatıldığı tarih).
- Her ödemenin vade tarihi ile baz tarih arasındaki gün sayısı bulunur.
- Her ödemenin tutarı kendi gün sayısıyla çarpılır ve bu çarpımlar toplanır.
- Çarpımların toplamı, ödemelerin toplam tutarına bölünür. Sonuç ortalama vade günüdür; baz tarihe eklendiğinde ortalama vade tarihi bulunur.
Örnek: 1 Ekim 2026 baz tarihiyle 10.000 TL (30 gün), 20.000 TL (60 gün) ve 30.000 TL (90 gün) vadeli üç ödemenin çarpımları toplamı 4.200.000, toplam tutar 60.000 TL'dir. 4.200.000 / 60.000 = 70 gün; ortalama vade tarihi 10 Aralık 2026 olur. Aynı ödemelerin basit gün ortalaması 60 gün çıkardı; fark, en büyük tutarın en uzun vadede olmasından gelir.
Çek ve Senetlerde Ortalama Vade
Ortalama vade en çok çek ve senet portföylerinde kullanılır. Birden çok çekle yapılan bir ödemenin, peşin ya da tek vadeli bir ödemeye göre ne kadar uzun sürede tahsil edileceği ortalama vadeyle görülür. Anlaşmada belirlenen vadeyi aşan çeklerde vade farkı istenecekse önce ortalama vade hesaplanır, ardından aşan gün için vade farkı uygulanır.
Nerelerde Kullanılır?
- Bayi ve cari hesaplar: Bayilerin farklı tarihli ödemelerinin anlaşılan ortalama vadeye uyup uymadığını görmek.
- Fatura vadeleri: Bir dönemdeki faturaların ortalama tahsil süresini izlemek.
- Çek portföyü: Elden çıkarılacak ya da bankaya verilecek çeklerin ortalama vadesini bulmak.
- Cari hesap kapatma ve mutabakat: Hesabı tek bir tarihe göre kapatırken hangi günün esas alınacağını belirlemek.
Dikkat Edilecekler
Baz tarih sonucu doğrudan değiştirir; karşılaştırma yapılacak hesaplarda aynı baz tarih kullanılmalıdır. Vadesi geçmiş bir ödeme eksi gün olarak hesaba girer ve ortalamayı kısaltır. Ortalama vade gün olarak ondalıklı çıkabilir; tarih bulunurken gün en yakın tam sayıya yuvarlanır.